Baby blues to płaczliwość, drażliwość, niepokój i huśtawka nastrojów, które pojawiają się kilka dni po porodzie i mijają same, zwykle w ciągu 2 tygodni. Dotyczy ponad połowy mam. Depresja poporodowa trwa dłużej, jest silniejsza i utrudnia codzienne funkcjonowanie i to nie jest coś, co trzeba „przeczekać”. Dotyczy około 10-15 na 100 mam, a dobra wiadomość jest taka, że depresję poporodową można skutecznie leczyć.
Bardzo chciałam napisać na ten temat, bo wiele mam długo nikomu nie mówi, jak się czuje. Wstydzą się, że nie są tak szczęśliwe, jak „powinny”, albo boją się, co ktoś pomyśli. Jeśli to Ty, to wiedz, że to, co czujesz, ma nazwę, zdarza się wielu kobietom i nie świadczy o tym, jaką jesteś mamą.
Co to jest baby blues?
Baby blues to krótki okres obniżonego nastroju po porodzie. Możesz się czuć płaczliwa, drażliwa, przytłoczona albo niespokojna, choć nie potrafisz powiedzieć dlaczego. Według brytyjskiego Królewskiego Kolegium Psychiatrów zdarza się u ponad połowy mam, a polskie źródła podają, że dotyczy nawet 50-80% kobiet po porodzie.
Baby blues nie jest chorobą i nie wymaga leczenia. Najbardziej pomaga sen, jedzenie, wsparcie bliskich i świadomość, że to minie.
Ile trwa baby blues?
Baby blues zaczyna się zwykle 3-4 dni po porodzie i mija sam, najczęściej do około 10. dnia, a według NHS zwykle w ciągu 2 tygodni od porodu.
Jeśli smutek, płaczliwość czy przygnębienie trwają dłużej niż 2 tygodnie, nasilają się albo czujesz, że przestajesz sobie radzić - to sygnał, żeby porozmawiać ze specjalistą.
Jakie są objawy depresji poporodowej?
Depresja poporodowa to coś więcej niż gorszy nastrój. Według NHS jej typowe objawy to:
- uporczywy smutek i obniżony nastrój,
- brak radości i zainteresowania tym, co wcześniej sprawiało przyjemność,
- poczucie beznadziei albo tego, że nie dajesz sobie rady,
- poczucie winy i ciągłe zamartwianie się,
- problemy ze snem (także wtedy, gdy dziecko śpi),
- trudność w nawiązaniu więzi z dzieckiem,
- myśli o samobójstwie albo o zrobieniu krzywdy sobie lub innym.
Depresja może zacząć się w ciąży, wkrótce po porodzie albo nawet do roku po urodzeniu dziecka.
NHS podkreśla, że po pomoc warto sięgnąć nawet wtedy, gdy masz tylko część tych objawów.
| Baby blues | Depresja poporodowa | |
|---|---|---|
| Jak często | Ponad połowa mam | Około 10-15 na 100 mam |
| Kiedy się zaczyna | 3-4 dni po porodzie | W ciąży, po porodzie albo do roku po nim |
| Ile trwa | Mija sam, zwykle do 2 tygodni | Trwa dłużej niż 2 tygodnie i często się nasila |
| Jak bardzo przeszkadza | Gorsze dni, ale dajesz radę | Utrudnia codzienne życie i opiekę nad sobą |
| Co pomaga | Sen, jedzenie, wsparcie bliskich | Pomoc specjalisty: psychoterapia, czasem leki |
Czym jest lęk poporodowy?
Lęk poporodowy to ciągły niepokój, napięcie, trudność z wyciszeniem się i natrętne myśli, że dziecku coś się stanie. Czasem pojawia się zamiast smutku - po porodzie nie zawsze dominuje przygnębienie. W dużym zestawieniu badań objawy lękowe po porodzie miała co siódma mama (ok. 15%), a zaburzenia lękowe - około 1 na 10.
Jeśli niepokój nie pozwala Ci spać, odpoczywać albo cieszyć się dzieckiem, potraktuj to tak samo poważnie jak smutek. Lęk poporodowy też się leczy.
Czy depresja poporodowa może dotyczyć taty?
Tak. NHS pisze wprost, że ojcowie i partnerzy także mogą mieć depresję po narodzinach dziecka. W przeglądzie badań opublikowanym w JAMA Health Forum depresję stwierdzano u około 10% ojców w okresie od ciąży do pierwszego roku życia dziecka. Jeśli partner wycofuje się, jest ciągle zmęczony, rozdrażniony albo przygnębiony - porozmawiajcie o tym.
Co zwiększa ryzyko depresji poporodowej?
Nie wiadomo dokładnie, co powoduje depresję poporodową. Pewną rolę mogą odgrywać stres związany z opieką nad dzieckiem, brak snu i zmiany hormonalne. NHS wymienia sytuacje, które zwiększają ryzyko:
- depresja albo inne trudności przed ciążą lub w ciąży,
- trudne wydarzenia w ostatnim czasie, np. utrata pracy albo śmierć bliskiej osoby,
- dziecko urodzone przedwcześnie lub dziecko chore,
- ciąża bliźniacza lub mnoga,
- brak wsparcia bliskich,
- problemy w związku,
- przemoc domowa.
Żaden z tych czynników nie oznacza, że depresja się pojawi. Ale jeśli któryś dotyczy Ciebie, powiedz o tym położnej lub lekarzowi jeszcze w ciąży albo zaraz po porodzie.
Jak sprawdzić, czy to depresja poporodowa?
Pierwszym krokiem jest rozmowa ze specjalistą. Może to być położna, lekarz czy psycholog. W Polsce standard opieki okołoporodowej przewiduje ocenę ryzyka depresji w ciąży, a po porodzie ocenę Twojego stanu psychicznego, w tym ryzyka depresji poporodowej w 4. tygodniu (albo wcześniej, jeśli pojawią się niepokojące objawy). Masz prawo o tę ocenę poprosić i powiedzieć, jak się czujesz.
Często pomocna jest Edynburska Skala Depresji Poporodowej (EPDS). To krótki kwestionariusz z 10 pytaniami o to, jak się czułaś w ostatnich 7 dniach. Za każdą odpowiedź dostajesz od 0 do 3 punktów. Pamiętaj, że wynik nie jest diagnozą - pokazuje jedynie, czy warto porozmawiać ze specjalistą. Według zasad stosowania skali wynik 13 punktów lub więcej oznacza wysokie prawdopodobieństwo depresji, a 10-12 punktów to sygnał, żeby powtórzyć test za 2 tygodnie.
Szczególnie ważne jest ostatnie, 10. pytanie. Każda odpowiedź inna niż „nigdy” to powód, żeby jeszcze tego samego dnia porozmawiać z psychologiem, lekarzem, położną albo zadzwonić pod jeden z numerów niżej.
Gdzie szukać pomocy przy depresji poporodowej?
Najprościej zacząć od osoby, którą już znasz: położnej środowiskowej, lekarza rodzinnego albo ginekologa. Możesz też od razu zgłosić się do psychiatry albo psychologa - w ramach NFZ nie potrzebujesz do nich skierowania. Bez skierowania i bez zapisów pomogą Ci też całodobowe centra zdrowia psychicznego właściwe dla Twojego miejsca zamieszkania.
Bezpłatne telefony wsparcia (dane z Ministerstwa Zdrowia):
- 800 70 2222 - Centrum Wsparcia dla osób dorosłych w kryzysie psychicznym, całodobowo,
- 116 123 - telefon wsparcia emocjonalnego dla dorosłych, całodobowo,
- 800 190 590 - Telefoniczna Informacja Pacjenta NFZ (pomoże znaleźć najbliższą placówkę), całodobowo,
- 112 - w sytuacji nagłej, gdy zagrożone jest życie lub zdrowie.
Depresję poporodową leczy się przede wszystkim psychoterapią, a czasem także farmakologicznie. Jeśli karmisz piersią, powiedz o tym lekarzowi - według NHS wiele leków przeciwdepresyjnych można bezpiecznie stosować w czasie karmienia.
Jak bliscy mogą pomóc mamie po porodzie?
Jeśli czytasz to jako partner, mama albo przyjaciółka - Twoja pomoc ma ogromne znaczenie:
- Pytaj i słuchaj - „jak się naprawdę czujesz?” bez oceniania i szybkich rad.
- Przejmij konkretne zadania - zakupy, gotowanie, nocną zmianę, spacer z dzieckiem.
- Daj jej czas na sen - choćby jedną dłuższą drzemkę dziennie.
- Nie mów „weź się w garść” - depresja to nie lenistwo ani słabość.
- Pomóż umówić wizytę - i jeśli trzeba, pójdź z nią.
Sama przeżyłam trudne chwile po narodzinach moich dzieci. Czułam się bezsilna i… bardzo samotna. Dlatego wiem, że rozmowa ze specjalistą to pierwszy krok do lepszego jutra. Jeśli cokolwiek Cię niepokoi, proszę, nie zwlekaj. Porozmawiaj ze swoją położną, lekarzem albo psychologiem. Każda z tych osób pokieruje Cię dalej albo da Ci narzędzia, które pomogą Ci łatwiej przechodzić przez kolejne dni.
Od siebie powtórzę jeszcze trzy rzeczy: SEN, DOBRE JEDZENIE i CZAS DLA SIEBIE.
I pamiętaj: jesteś wspaniałą Mamą!
Proszenie o pomoc to troska o siebie i o dziecko
Nie musisz czekać, aż „będzie bardzo źle”. Wystarczy, że czujesz, że coś jest nie tak. Powiedz o tym komuś - położnej, lekarzowi, bliskiej osobie. To pierwszy i najważniejszy krok. Zadbaj też o podstawy: regularne posiłki, sen, kiedy to możliwe, i chwilę dla siebie - piszę o tym we wpisie co jeść po porodzie.
